Prawidłowe odżywianie w celu zapobiegania cukrzycy.

Prawidłowe odżywianie w celu zapobiegania cukrzycy

  Cukrzycy, zarówno 1., jak i 2. typu niesie ze sobą konieczność większych lub mniejszych modyfikacji sposobu odżywiania. Dla wielu pacjentów wiadomość ta jest nawet trudniejsza do zaakceptowania niż sam fakt zachorowania na chorobę przewlekłą. Jednocześnie istnieje wiele sprzecznych informacji na temat tego, jak diabetyk powinien się odżywiać co sprawia, że chorzy – szczególnie z niedawno rozpoznaną cukrzycą – kwestią jedzenia często mocno się stresują i nie do końca dobrze sobie z nią radzą. Istotą problemu w cukrzycy jest zbyt wysoki poziom cukru we krwi z powodu braku (cukrzyca typu 1.) lub nieprawidłowego działania insuliny (cukrzyca typu 2.). Cukier we krwi pochodzi w głównej mierze z posiłków węglowodanowych. Dlatego to węglowodany są najbardziej newralgicznym składnikiem pokarmowym dla diabetyków.

Każdy ma swoją „dietę cukrzycową”

Pacjenci z cukrzycą typu 2. najczęściej muszą ograniczać ilości spożywanych węglowodanów w poszczególnych posiłkach, pacjenci z cukrzycą typu 1. limitują je w mniejszym zakresie, zawsze jednak przeliczają spożywane węglowodany na wymienniki węglowodanowe, by dobrać do nich odpowiednią ilość insuliny. Wszyscy pacjenci z cukrzycą powinni na co dzień unikać węglowodanów prostych na rzecz tych złożonych, które powoli i przez dłuższy czas podnoszą glikemię, nie powodując niekorzystnych skoków poziomu cukru we krwi. Węglowodany nie wyczerpują jednak tematu żywienia w cukrzycy. Diabetycy powinni zwracać uwagę także na zawartość tłuszczów i białka w pożywieniu, bo te składniki pośrednio także wpływają na glikemię, a ich nadmiar w diecie może sprzyjać powikłaniom (miażdżyca, nefropatia cukrzycowa). Ci z nieprawidłową masą ciała powinni dążyć do redukcji nadmiaru kilogramów, z kolei dzieci i młodzież muszą odżywiać się tak, by z jednej strony utrzymywać prawidłowe cukry, a z drugiej nie zahamować wzrostu i rozwoju młodego organizmu. Dlatego do tematu żywienia osoby z cukrzycą zawsze trzeba podchodzić bardzo indywidualnie. Dieta diabetyka zależy od wielu czynników, nie jest też dana raz na zawsze –  powinna być dostosowywana do aktualnej masy ciała, wieku i aktywności fizycznej oraz uwzględniać bieżące wyniki badań.

Cel – zdrowe odżywianie

Wbrew temu z czym spotykamy się w szpitalach (chociażby przy rozpoznaniu cukrzycy typu 1, które zawsze wiąże się z hospitalizacją), nie ma jednej obowiązującej diety cukrzycowej. Wg najnowszych wytycznych i rekomendacji towarzystw diabetologicznych, żywnie osoby z cukrzycą, niezależnie od jej typu nie powinno odbiegać od zasad odżywiania się ludzi zdrowych. Odchodzi się od restrykcji i ograniczeń, a propaguje zdrową, racjonalną dietę, zgodną z obowiązującą piramidą żywienia. Problem w tym, że ludzie zdrowi, w tym diabetycy przed rozpoznaniem cukrzycy, nie zawsze odżywiają się prawidłowo. Z jakichś nieznanych powodów wydaje nam się, że zdrowi mogą jeść wszystko, ograniczać muszą się dopiero chorzy. To z tego powodu po diagnozie cukrzycy, w szczególności typu 2, największym problemem dla pacjenta jest dieta. To jak bardzo trzeba będzie zmienić sposób odżywiania zależy od tego, jak wyglądała dieta pacjenta przed diagnozą. Jeśli było w niej dużo błędów, czego konsekwencją była nadwaga czy otyłość (problem około 80 proc. pacjentów z cukrzycą typu 2), zmiany będą odczuwalne.

Diabetycy powinni zjadać posiłki złożone, zawierające węglowodany, białko i tłuszcze. Im bardziej tłusty posiłek, tym zawarte w nim węglowodany wolniej się wchłaniają. Nie oznacza to oczywiście, że należy jeść tłusto (rośnie wówczas ryzyko chorób sercowo-naczyniowych), warto jednak łączyć poszczególne makroskładniki, by w ten sposób obniżać indeks glikemiczny posiłku, a tym samym hiperglikemię poposiłkową. Z tego samego powodu owoce, które w diecie diabetyka muszą być limitowane, powinny być spożywane w ramach deseru po posiłku głównym, a nie np. w ramach drugiego śniadania czy podwieczorka. W połączeniu z białkiem i tłuszczem wolniej i w mniejszym stopniu wpłyną na glikemię. Niekorzystne dla pacjentów z cukrzycą typu 2 są długie przerwy między posiłkami. Po kilkugodzinnej głodówce siłą rzeczy je się więcej i bardzo łatwo doprowadzić do przecukrzenia.

Dieta w cukrzycy typu 2

W przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy nie przyjmują insuliny, odpowiednia dieta jest warunkiem koniecznym do regulowania poziomu cukru we krwi, niezależnie czy towarzyszy jej przyjmowanie leków doustnych czy nie. Często przy wcześniej wykrytej cukrzycy typu 2 wprowadza się jedynie tzw. terapię behawioralną, polegającą na zmianie sposobu żywienia i zwiększeniu aktywności fizycznej. Z czasem do terapii wprowadza się leki obniżające cukier, które są skuteczne, tylko w połączeniu z odpowiednią dietą.

W szczególności u osób z cukrzycą typu 2., u których istnieje bardzo duże ryzyko chorób sercowo-naczyniowych nie można skupiać się jedynie na glikemiach. Równie ważne są parametry lipidowe i ciśnienie tętnicze, ponieważ to one mają największy wpływ na powikłania kardiologiczne. A zarówno poziom lipidów, jak i ciśnienie także zależą od diety.

Żywienie w cukrzycy typu 1

Osoby z cukrzycą typu 1 regulują swój poziom cukru we krwi podawaną z zewnątrz insuliną. Jej ilość zależy od ilości węglowodanów, tłuszczu i białka w diecie. Aby ułatwić pacjentom dawkowanie insuliny, wprowadzono specjalne jednostki: wymienniki węglowodanowe i wymienniki białkowo-tłuszczowe, które umożliwiają szybkie przeliczanie zapotrzebowania na insulinę przy danym posiłku. Czy w związku z tym konieczne są jakiekolwiek ograniczenia dietetyczne? Zdania w tej kwestii są podzielone. Wielu chorych z cukrzycą typu 1 utrzymuje, że żadna dieta ich nie dotyczy. Nie jest to do końca prawdą. Na pewno ograniczenia dietetyczne mogą być w tym przypadku mniejsze, co wynika z dwóch powodów.